Oeteldonks Woordenboek
Het Bossche dialect — de taal van carnaval
Het Bossche dialect — ook wel "Bosch" genoemd — is een Brabants stadsdialect dat nog altijd volop gesproken wordt. Tijdens carnaval is het dialect de officieuze voertaal van Oeteldonk. Ken je de basiswoorden? Dan hoor je er meteen bij.
"De zachte G maakt harde feesten."
Zo Klinkt het Bosch
Het Bossche dialect heeft karakteristieke klanken die het direct herkenbaar maken. Hier zijn de belangrijkste kenmerken:
De Zachte G
De G wordt ver naar voren in de mond gemaakt. Typisch Zuid-Nederlands kenmerk dat het Bosch direct herkenbaar maakt.
De Ronde W
Voor de W wordt de mond getuit en worden de lippen aangespannen. Klinkt als een ronde, volle W.
"Ge" / "Gij"
In het Bosch gebruik je "ge" of "gij" in plaats van "je" of "jij". Bijvoorbeeld: "Hedde peur?" = "Ben je bang?"
Werkwoord weglaten
Het werkwoord "zijn" wordt vaak weggelaten. "Ik moe" in plaats van "Ik ben moe".
| Klankregel | Nederlands | Bosch |
|---|---|---|
| oe → uu | broer | bruur |
| oe → uu | zoet | zuut |
| ee → eu | spelen | speule |
| i → ei | kind | keind |
| aa → ao | tafel | taofel |
Oeteldonkse Woordenlijst
Een selectie uit de meer dan 535 woorden van het Bossche dialect. Het officiële "Bosch Woordenboek" van Lex Reelick bevat zelfs meer dan 11.000 woorden en uitdrukkingen.
| Nederlands | Bosch |
|---|---|
| aardappel | erpel |
| agent | wout |
| altijd | alzoleven |
| auto | waoge / bak |
| bier | pilsje |
| brood | mik |
| chocolade | sjeklaatje |
| fiets | brik |
Typische Uitdrukkingen
Het Bosch kent prachtige uitdrukkingen die je nergens anders hoort. Gebruik ze op de juiste momenten en je bent direct een echte Oeteldonker.
"Hedde peur?"
Letterlijk: "Heb je angst?" — Gebruik je als iemand aarzelt om iets te doen.
"Ik ken menne meins nie fijnde"
"Ik kan mijn vriend/vriendin niet vinden" — Klassieke carnavalsuitroep. Zelfs het onderwerp van een beroemd lied.
"Op ut scheien van de mert"
"Op het scheiden van de markt" — Net op tijd ergens aankomen.
"Gij bent zeker in de Kruiskerk geboren?"
Gezegd tegen iemand die de deur open laat staan. Typisch Bossche humor.
"Alle daogen maondag"
"Alle dagen maandag" — Gezegd over een chagrijnig of zuur persoon.
"Zonder kiel kom je d'r nie in, zonder sjaal gaode d'r nie uit"
Zonder kiel kom je er niet in, zonder sjaal ga je er niet uit. Over het belang van de traditionele kleding.
Gouden Tip
Begin met drie woorden: "Hedde d'r zin in?" (Heb je er zin in?). Zeg het met een zachte G en een brede glimlach, en je bent welkom in elk kroegje van Oeteldonk. Het complete Bosch Woordenboek van Lex Reelick bevat meer dan 11.000 woorden en uitdrukkingen — genoeg voor een heel carnaval.
"Hedde gij d'r wir zin in? Altijd!"
Veelgestelde Vragen
- Hoe spreek je het Bossche dialect uit?
- Het Bossche dialect kenmerkt zich door de zachte G (ver naar voren in de mond), de ronde W (lippen aangespannen), en klankverschuivingen zoals aa→oo ('gaon' voor 'gaan'), ee→eu ('speule' voor 'spelen') en oe→uu ('bruur' voor 'broer').
- Wat betekent het woord 'oetel' in Oeteldonk?
- Een 'oetel' is een fantasiedier — een schertsende verwijzing naar de kikker. Het verwijst naar het moeraslandschap rond Den Bosch. 'Donk' betekent droge grond in het moeras. Samen: 'het droge land van de oetels'.
- Welke woorden zijn typisch Oeteldonks?
- Typische woorden zijn: 'keind' (kind), 'bruur' (broer), 'hedde' (heb je), 'ge/gij' (je/jij), 'pekske' (boerenkiel), 'mik' (brood), 'erpel' (aardappel), 'brik' (fiets) en 'wout' (agent).